Zabezpieczenie społeczne artystów w Polsce: Klucz do przyszłości kultury
W 2024 roku w Polsce liczba artystów, twórców i wykonawców przekroczyła 62,4 tys. osób, wśród których niemal 13,7 tys. stanowiło środowisko muzyczne. Zdaniem badania przeprowadzonego przez SWPS, aż 69% z nich zarabia poniżej średniej krajowej, a blisko 30% osiąga dochody, które nie przekraczają minimalnego wynagrodzenia. Przyczynia się to do istotnych wyzwań, które stoją przed polskim dziedzictwem kulturowym. Zabezpieczenie socjalne artystów jest kluczowe, aby wspierać ich działalność i umożliwić dalszy rozwój sztuki w Polsce.
Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów jest obecnie w trakcie procedowania, a oczekiwania na niego są wysokie. Skierowany głównie do tych artystów, którzy w początkowej fazie kariery doświadczyli wykluczenia z systemu, ma na celu stworzenie mechanizmów wsparcia. Jak zauważa Anna Ceynowa, prezeska Fundacji Empower Poland, rola państwa w wspieraniu najuboższych artystów oraz tych, którzy zmagają się z brakiem stabilności finansowej, jest nie do przecenienia.
Artystyczne realia a stabilność finansowa
Projekt ustawy, przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ma zapewnić wsparcie dla artystów, którzy nie mają stałych dochodów. Obejmuje on również tych, których przychody spadają poniżej średniej krajowej, oraz tych, którzy nie mogą opłacać składek na ubezpieczenie społeczne czy zdrowotne. Narastający problem dotyczy nie tylko artystów, ale również pracowników sektora kultury i kreatywnego. W związku z nieregularnością przychodów, wielu z nich nie jest w stanie zapewnić sobie należytej ochrony społecznej, co może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych.
Realizując projekt ustawy, władze stają przed wyzwaniem zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń, biorąc pod uwagę utrwalone wcześniej rozwiązania, które w dużej mierze były niedostosowane do aktualnych realiów rynkowych. Historia pokazuje, że artyści, zwłaszcza w czasach PRL-u, często byli zmuszeni do pracy za określone, niskie stawki, które nie odzwierciedlały ich rzeczywistej wartości czy popularności.
Przełamanie niestabilności finansowej
Analiza badań przeprowadzonych przez SWPS pokazuje, że średni miesięczny przychód artystów w 2023 roku wyniósł zaledwie 4053 zł, co jest znaczącą różnicą w porównaniu do przeciętnego wynagrodzenia w Polsce. Mediana przychodów wynosiła zaledwie 2730,50 zł, co oznacza, że połowa artystów nie osiąga nawet minimalnego wynagrodzenia. To wszystko wskazuje na realne problemy finansowe, z jakimi borykają się artyści.
Ciekawym, ale zasmucającym faktem jest, że większość artystów w Polsce nie pracuje na etacie. Zaledwie co dziewiąta osoba zatrudniona w branży artystycznej może poszczycić się stabilnym, etatowym zatrudnieniem. Dominującą formą zatrudnienia jest umowa o dzieło lub zlecenie. Wskazuje to, że wielu artystów pozostaje w stanie niepewności, co wpływa nie tylko na ich samopoczucie finansowe, ale także ogranicza ich możliwości dostępu do ubezpieczeń zdrowotnych.
Konieczność uregulowania statusu artystów
Ważnym krokiem jest także zidentyfikowanie problemu braku ubezpieczeń wśród artystów. Niektóre dane pokazują, że aż 10,4% badanych nie ma żadnej formy ubezpieczenia. Utrudnia to nie tylko korzystanie z publicznej służby zdrowia, ale także dostęp do zasiłku macierzyńskiego czy chorobowego. Zrozumienie potrzeby zabezpieczeń zdrowotnych dla artystów staje się kluczowym elementem dyskusji o przyszłości kultury w Polsce.
Przyjęta ustawa ma zatem stanowić pierwszy krok w budowaniu systemu zabezpieczenia społecznego artystów. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreśla, że projekt ma być punktu startowego dla dalszego rozwoju przepisów i dostosowywania ich do zmieniających się realiów. Kluczowym elementem procesu będzie zrozumienie i akceptacja ze strony społeczeństwa oraz polityków, co pozwoli na budowanie stabilnej i wspierającej struktury dla artystów.
Niepewność finansowa a przyszłość kultury
Wyniki badań pokazują, co prawda, że 43,5% artystów odnajduje inne źródła dochodu, jednak każda forma wsparcia finansowego jest nieodzowna w tej wymagającej branży. W obliczu niestabilności dochodów oraz trudności w znalezieniu zatrudnienia, złagodzenie problemu finansowego dla artystów będzie kluczowe dla przyszłości kultury w Polsce.
Brak oszczędności wśród artystów także zwraca uwagę na istotne wyzwania. Z danych wynika, że 15,9% przedstawicieli branży artystycznej nie ma żadnych oszczędności, co w obliczu nagłych sytuacji finansowych może prowadzić do dramatycznych konsekwencji. Przykładowo, grupa tancerzy i twórców ludowych, które w największym stopniu zmagają się z brakiem zabezpieczeń, pokazuje, jak pilotażowe programy wsparcia mogą stanowić kluczowe narzędzie w walki z tym problemem.
Wnioski i przyszłość systemu zabezpieczeń
Ostatecznie, prace nad ustawą o zabezpieczeniu socjalnym artystów pokazują, że organizacje reprezentujące środowisko artystyczne opracowują kompleksowy plan zmiany stanu rzeczy. Jak zauważa Anna Ceynowa, celem jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia dla artystów w najtrudniejszej sytuacji, a przy tym rozwiązań, które będą dostosowywane do zmieniających się warunków rynkowych. Ustawa stanie się przyczynkiem do dalszych rozmów i działań, mających na celu regularne wsparcie artystów w Polsce.
Zakończone niedawno konsultacje publiczne, w których uczestniczyło ponad 400 osób, będą miały kluczowe znaczenie dla przyszłego kształtu ustawy. Zbierane uwagi oraz zaproponowane zmiany mają szansę na odzwierciedlenie głosu środowiska artystycznego, co może przyczynić się do lepszego zrozumienia i wypracowania korzystnych rozwiązań dla artystów.
Pomimo wszystkich wyzwań, które stoją przed sektorem artystycznym, kluczowe pozostaje dążenie do tworzenia stabilnych i przemyślanych regulacji. W miarę wdrażania zaproponowanych rozwiązań, będzie można dostosowywać je do realiów, co w dłuższym okresie przełoży się na naszą tożsamość kulturową i potencjał gospodarczy wynikający z sektora artystycznego. To krok w dobrą stronę, który może nadać nowy ton i stabilność emocjonalną artystom w Polsce.
Źródło: Agencja Informacyjna NEWSERIA
