Jak zapobiegać cyberuzależnieniom wśród młodzieży: kluczowa rola rodziców
W obliczu coraz bardziej natarczywego problemu cyberuzależnień wśród młodzieży, kluczową rolę w jego prewencji odgrywają rodzice. Anna Dela, prezeska Instytutu Człowieka Świadomego, podkreśla, że to właśnie oni powinni jak najwcześniej ustalać zasady korzystania z sieci dla swoich dzieci oraz wprowadzać odpowiednie limity czasowe. W obliczu rosnącej liczby godzin spędzanych przed ekranem, niezwykle istotne staje się również zapewnienie dzieciom alternatywnych, atrakcyjnych form spędzania wolnego czasu, które mogą zająć ich uwagę z dala od internetu. Często zdarza się, że rodzice nie zauważają alarmujących sygnałów wskazujących na problemy, co może prowadzić do konieczności konsultacji z psychologiem.
Problem cyberuzależnień
Cyberuzależnienia to złożony temat, który, w przeciwieństwie do uzależnień od substancji, takich jak alkohol czy nikotyna, nie podlega regulacjom prawnym. Anna Dela zauważa, że zakazanie korzystania z telefonów czy komputerów w dzisiejszym świecie jest niemożliwe i również niepożądane, jako że może prowadzić do stworzenia zjawiska alienacji cyfrowej. W przeciwieństwie do działań przeciwko uzależnieniom od substancji, walka z cyberuzależnieniami wymaga większej odpowiedzialności ze strony rodziców.
Jak wynika z najnowszego raportu NASK „Nastolatki 3.0” z 2023 roku, blisko jeden na trzy nastolatki (31 proc.) wykazuje wysokie natężenie wskaźników problematycznego użytkowania internetu (PUI), co oznacza znaczące ryzyko uzależnienia. Zadziwiający jest również wzrost liczby przypadków PUI w porównaniu do lat ubiegłych, co podkreśla rosnący problem. Problematyczne użytkowanie internetu wiąże się z szeregiem symptomów, takich jak: nadmierne spędzanie czasu w sieci, korzystanie z internetu jako sposobu na poprawę samopoczucia, zwiększone poczucie niepokoju w momencie ograniczenia dostępu do sieci oraz konfliktami w relacjach rodzinnych i rówieśniczych. Z danych wynika, że co ósmy nastolatek przejawia wysoki poziom uzależnienia od mediów społecznościowych, zaś u sześciu na dziesięciu młodych ludzi występuje niski poziom uzależnienia.
Czerwone lampki w zachowaniu dzieci
Zdarza się, że rodzice dostrzegają problem dopiero w momencie, gdy ich dziecko spędza długie godziny przed ekranem, unika rozmów lub posiłków w rodzinie, a także zasypia z telefonem w ręku. W takich sytuacjach często pojawia się niepokój o zdrowie psychiczne dziecka. Anna Dela zwraca uwagę, że problem cyberuzależnienia nie powstaje z dnia na dzień, lecz kumuluje się przez dłuższy czas. Jest to proces, który wymaga uwagi, zanim sytuacja wymknie się spod kontroli.
Raport NASK ujawnia także, że ponad połowa rodziców nie ustala jasnych zasad dotyczących korzystania z internetu przez dzieci. Zaledwie 25 proc. nastolatków wskazuje, że ich rodzice regulują czas spędzany w sieci oraz monitorują rodzaje oglądanych treści. Interesujące jest to, że 60 proc. rodziców twierdzi, że stosują zasady, które jednak nie zawsze są egzekwowane. Co siódmy nastolatek przyznaje, że choć rodzice wprowadzają zasady, to brakuje skuteczności w ich egzekwowaniu. Większość młodych ludzi przekonuje, że przestrzuje ustalonych reguł, co pokazuje pewną rozbieżność w postrzeganiu sytuacji pomiędzy dorosłymi a nastolatkami.
Rola rodziców w kształtowaniu nawyków
Rodzice powinni odgrywać aktywną rolę w kształtowaniu zdrowych nawyków związanych z korzystaniem z technologii. Anna Dela podkreśla, że istotne jest, aby nauczyć dzieci odpowiednich przyzwyczajeń związanych z użytkowaniem komputera czy telefonu. Wymaga to od opiekunów większego zaangażowania i poszukiwania alternatyw, takich jak sport, wspólne aktywności czy wyjazdy. Świadomość, że dzieci mogą wymagać więcej uwagi to cena, którą rodzice muszą ponieść, ale jest to kluczowe dla ich zdrowego rozwoju.
Z doświadczenia ekspertki wynika, że łatwiej jest wprowadzić dobre nawyki u młodszych dzieci, natomiast do nastolatków dotarcie staje się znacznie trudniejsze. W przypadku starszych dzieci, jak podkreśla Dela, istotne jest, aby rodzice wykazywali zainteresowanie tym, w jaki sposób korzystają z technologii oraz jakie gry są dla nich interesujące. Tego rodzaju zaangażowanie może pomóc w nawiązaniu dialogu i wprowadzić w życie różnorodne formy wspólnego spędzania czasu.
Różnice w percepcji internetu
Z danych NASK wynika również, że tzw. działania kontrolne podejmowane przez rodziców w odniesieniu do treści internetowych, które są dostępne dla dzieci, nie zawsze przynoszą oczekiwane efekty. Okazuje się, że 75 proc. rodziców jest przekonanych o skuteczności swoich działań, podczas gdy zaledwie 39 proc. nastolatków podziela to zdanie. Rodzice i ich dzieci różnią się również w kwestii postrzegania wpływu internetu na zdrowie. Około 53 proc. rodziców dostrzega związki między korzystaniem z sieci a stanem zdrowia, podczas gdy wśród młodzieży ten odsetek wynosi 40 proc. Co więcej, mniej niż jeden na trzy nastolatki obawia się ryzyka związanego z uzależnieniem od korzystania z internetu.
Znaczenie dialogu i profesjonalnej pomocy
Ekspertka zauważa, że zapobieganie cyberuzależnieniom wśród dzieci i młodzieży to proces, który wymaga ogromnego zaangażowania ze strony rodziców. Kluczowe jest zrozumienie potrzeb młodego pokolenia, otwartość na dialog oraz gotowość do poszukiwania pomocy u specjalistów. Widzimy, że postępujące uzależnienie od technologii może prowadzić do poważnych konsekwencji, a rodzice powinni być świadomi, kiedy warto skorzystać z pomocy psychologicznej.
Pomoc specjalisty w trudnych sytuacjach nie powinna być powodem do wstydu, ale raczej krokiem w stronę rozwiązania problemu, zanim dziecko całkowicie zamknie się w sobie. Jest to niezbędne, aby uniknąć sytuacji kryzysowych, które mogą zagrażać zdrowiu psychicznemu młodego człowieka. Warto także wyposażyć nauczycieli w narzędzia oraz umiejętności potrzebne do efektywnej rozmowy z młodzieżą, tak aby nie stawali się jedynie restrykcyjną osobą, lecz partnerem w nauce i rozwoju.
Cyberuzależnienia wśród młodzieży to poważny problem, który wymaga współpracy rodziców, szkół oraz specjalistów. Tylko dzięki wzajemnemu zrozumieniu i pełnej komunikacji można skutecznie zminimalizować ryzyko uzależnienia wśród młodych ludzi, tworząc bezpieczniejsze i zdrowsze środowisko do życia i rozwoju.
Źródło: Agencja Informacyjna NEWSERIA
